Euskal Mitologia‎ > ‎Elezaharrak‎ > ‎

Zaldiarango mairua

Zaldiarango mairua



Oirain dela mende asko, bazen Arabako Zaldiaranen dorretxe bat, oso ederra, gaur egun tamalez hondoa jo eta birrinduta dagoena.

Don Pedro jauna, gazteluaren jabea, jende guztiak maitatzen eta errespetatzen zuen, izan ere gizon prestua eta ausarta baitzen eta ondo defendatzen eta administratzen baitzituen gobernatzen zituen Iurrak.

Doña Asonarekin ezkondua zegoen eta bizimodu Iasaia zeramaten. Baina, bake aldi Iuze baten ondoren, Ebro aldea harturik zuten Banu Kasi mairu nafarrak berriro ere Araban sartu ziren eta Zaldiarango jaunak, beste askoren antzera, borrokarako prestatu behar izan zituen bere gizonak.

Don Pedro ezaguna zen borrokan erakusten zuen ausardiagatik. Besteen aurretik joaten zen beti, eta, arriskua zegoenean, ez zion inori uzten berari zegokion lekua hartzen. Baina egun batean, borroka gogor batean, mairu batek zauritu egin zuen; saihetsa Iantza batez zeharkatu zion, eta zalduna konorterik gabe erori zen bere za|ditik. Bere so|daduek, Iurrean eta odoietan ikusi zutenean, hiltzat hartu eta atzera egin zuten. Berri urragarri hori Iaster iritsi zen Zaldiarango gazteluraino eta, Dona Asonarekin batera, denek egin zuten negar halako gizon ona galdu zutelako.

Don Pedrok begiak zabaldu eta rnugitzen hasi zenean, saihetseko minak ez zion utzi.


—Ez zaitez mugi, zauria oraindik ez da itxi —entzun zion esaten emakume bati.


Neska mairu bat ari zitzaion horrela hitz egiten; amets bat bezain ederra zen, eta maindireak ondo jartzen zizkion bitartean irribarre egiten zion. Don Pedrok zerbait esan nahi izan zuen baina ahoa Iehor zeukan.


—Zaude isilik. Banu Kasitarren gotorleku batean zaude eta, nire ustez, Iuzaroan egon beharko duzu hemen, noski.


Zaldiarango jauna sendatu zen, baina bahiturik eduki zuten, preso hartutako beste zaldun arabar asko bezalaxe.

Lau urte Iuzez egon zen Don Pedro gaztelu nartan, bere etxekoekin harremanetan ezin jarririk. Hori oso gogorra gertatuko zitzaion zaintzaile eduki zuen neska mairu harengatik izan ez balitz. Zaida zuen izena. Laster maitemindu zen Don Pedro neska hartaz, izan ere, hain zen gozoa eta ederra. Amodio haren ondorioz, bi haurjaio ziren eta zaldunak bere etxea eta emaztea anaztu zituen. Dona Asona oraindik ere negarrez aritzen zen senar galduaz gogoratzen zenean.

Baina gerra iritsi zen bezaia, bakea ere iritsi zen eta baniturik zeuzkatenak askatu egin zituzten. Don Pedrok etxera itzultzeko gogo bizia izan zuen. Abiatu zen, bada, baina aurretik agindu bat egin zion bere maiteari, bere eta haurren biia itzuliko zela. Mairuak malko Iodiak zituen begietan bere gizona alde egiten ikusi zuenean.

Zaldiarango Don Pedroren itzulera festa bat bezaia izan zen. Dona Asona zorionez Iehertzeko zorian zegoen; senideek, Iagunek eta gazteluko guztiek egun askotako festak ospatu zituzten niida uste

zuten gizona itzuli zelako.

Don Pedrori burutik erabat kendu zitzaizkion bere beste andrea, mairua, eta harekin izandako haurrak. Gaztelua utzi eta Gasteizera joan zen bizitzera, nan garrantzizko kargu bat eman baitzioten Arabako kondearen ondoan.

Zaidak, ordea, ez zuen inoiz ahaztu. Bere gizon maite hura noiz itzuliko zain egon zen. Zain eta zain egon zen eta beste Iau urte joan ziren. Orduan, haren bila ateratzea erabaki zuen. Bere haurrak hartu eta Arabako lurretan zehar abiatu zen Zaldiarango gaztelura iritsi arte. Gaztelua hutsik zegoen.

—Hau du bere etxea eta noizbait itzuliko da. Orduan, gu hementxe egongo gara —pentsatu zuen Zaidak, eta sarrerako eskaileretan eseri zen, itxaroteko prest.

Baina Don Pedro ez zen itzuli.

Urte asko joan ziren, mendeak. Egun batean, artzain baten alaba bere artaldearekin zebilen gazteluaren hondakinen ondoan eta txundituta geratu zen ikusi zituenak ikusita; han, garai batean gazteluko ate nagusia izandako ieku hartan, emakume bat zegoen eserita eta bere oncloan, Iasai jolasean, bi haur. Hirurak arropa arraroz jantziak zeuden eta emakumea bere ile luze, beltza orrazten ari zen eguzkitan distira egiten zuen urrezko orrazi batez. Artzainaren alabajakin-minez beterik hurbildu zitzaien baina, ikusi zutenerako, hondakinen artean gorde ziren hirurak. Dama bitxi hark bere ihesean galdutako orrazia hartu zuen neskak. Deika jardun zuen, baina inork erantzuten ez zionez, orrazia gorde eta artaldea bildurik, etxera itzuli zen.

Ez zituen ehun metro egina|< izango; ahots bat entzun zuen, esanez:


—Dame mi peinedoro.


Atzera begiratu zuen eta dama misteriozkoa ondotik zetorkioia ikusi zuen. Beidurtu egin zen eta Iasterka abiatu zen, baina dama hark jarraitu egiten zion, beti distantzia berean.


—Dame mi peinedoro.


Artzainaren alabak orrazia Iurrera bota eta lasterka jarraitu zuen, atzera begiratu ere egin gabe.

Harrezkeroztik, jende asko joan izan da hara Zaida eta haren haurrak ikusi nahian, baina egundaino ez du inork ikusi, ezagutzen denik behintzat.

Toti Martiez de Lezea. EUSKAL HERRIKO LEHIENDAK
Comments